
Кибр – инсоннинг ўзини бошқалардан устун қўйиши, ўзининг камчиликларини тан олмай, ўзини ҳар жиҳатдан мукаммал деб билиши билан намоён бўлади. Бундай кайфиятга ега бўлган одам кўпинча ўз атрофидагиларнинг фикрларини менсимайди ва уларнинг маслаҳатларини рад етади. Аммо тарихда ва кундалик ҳаётда ҳам кўплаб мисоллар бор, бу каби хулқ-атворнинг оқибатлари инсонни қандай муаммоларга олиб келиши мумкинлигини кўрсатади. Енг муҳим жиҳати, кибр кирган бошга илмнинг кирмаслигидир.
Илм — бу инсонни тараққиёт сари йетакловчи кучдир. Илм олиш, фикрлаш, изланиш — буларнинг барчаси инсоннинг камол топишига ёрдам беради. Бироқ, кибрли одам учун илм олиш қийин кечади, чунки у ўзининг чекланган билимларига ишониб, янги нарсаларни ўрганишни ўзига ортиқча деб билади. Кибрли одам учун билим олиш нафақат ортиқча, балки ҳатто хавфли кўринади, чунки у янги билимлар унинг мавжуд дунёқарашини, обрўсини ёъққа чиқариши мумкин деб ўйлайди.
Бу каби муносабатнинг натижасида инсон маънавий ва интеллектуал жиҳатдан ўсишни тўхтатади. Ўзининг камчиликларини тан олиш ва уларни тузатишга интилиш, билим олиш ва янги тажрибаларни қабул қилиш билан боғлиқ бўлган тараққиёт имкониятлари чекланади. Кибрли одам атрофдагилардан узоқлашади, ўзини яккалашади ва жамият билан алоқаси заифлашади. Бу еса унинг ҳаётига янги имкониятлар кириб келишини янада қийинлаштиради.
Исломда, хусусан, кибрли одамлар ҳақида огоҳлантирувчи оятлар ва ҳадисларга кўп дуч келамиз. Мисол учун, Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганлар: "Кимда-ким қалбида заррача миқдорида кибр бўлса, у жаннатга кирмайди." Ушбу ҳикмат кибрнинг нақадар зарарли еканини яққол кўрсатади.
Хулоса қилиб айтганда, кибр инсоннинг тараққиёт ёълини тўсадиган енг катта тўсиқлардан биридир. Кибр кирган бошга илм кирмаслиги, инсоннинг камолотига зарар йетказади ва уни маънавий ва интеллектуал жиҳатдан пастга тортади. Шунинг учун ҳам ҳар бир инсон ўзини текшириб, кибрдан холи бўлишга, ўз устида ишлашга, илм излашга доимо интилиб яшаши зарур.
Муҳаммад ибн Аҳмад ал-Беруний ўрта махсус ислом билим юрти матбуот котиби А.Нуримбетов