MUHAMMMAD IBN AHMAD AL-BERUNIY” ORTA ARNAWLÍ ISLAM BILIM JURTÍ

Bilim jurtında talabalar zaman talaplarına say bilim alıwı ushın barlıq qolaylıqlar jaratılǵan. Atap aytqanda, eń zamanagóy oqıw quralları menen támiyinlengen oqıw xanaları, málimleme-resurs orayı, dáretxana, asxana, jataqxana, sport zalı, mini futbol maydanshası, salamatlıq xanası, shashtárezxana bar.

“Quranı kárim hám tájwid” pullı oqıw kursları

Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń “Diniy-aǵartıwshılıq tarawınıń jumısın túpkilikli jetilistiriw ilajları haqqında”ǵı 2018-jıl 16-apreldegi PP-5416-sanlı Pármanı menen tastıyıqlanǵan ilajlar Baǵdarlamasınıń 6-bántinde belgilengen wazıypalardıń orınlanıwın támiyinlew maqsetinde Ózbekstan musılmanları mákemesiniń 2018-jıl 30-apreldegi 01A/056-sanlı buyrıǵı tastıyıqlanǵan. Usı múnásibet penen Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy medresesinde 2018-jıl 10-iyunnan baslap “Quranı kárim hám tájwid” úyretiw boyınsha pullı oqıw kursları shólkemlestirildi.

Málimleme resurs orayı

Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy” orta arnawlı islam bilim jurtınıń málimleme resurs orayı fondında jámi 17756 kitap saqlanbaqta. Sonnan, 1505 ulıwma bilimlendiriw ádebiyatları, 4085 arnawlı pánlerden sabaqlıqlar, 764 sociyallıq-ekonomikalıq ádebiyatlar, 7340 ilimiy-ǵalabalıq ádebiyatlar, 919 elektron ádebiyatları quraydı.

Kurslar

2018-jıl 10-iyunnan baslap “Quranı kárim hám tájwid” úyretiw boyınsha pullı oqıw kursları shólkemlestirildi.

Talabalar

Búgingi kúnge kelip bilim jurtında 148 talabaǵa 21 oqıtıwshı tárepinen tálim-tárbiya berip kelinbekte.

Jetiskenliklerimiz

Bilim jurtı oqıtıwshıları hám talabaları ótkerilip kelinetuǵın túrli tańlawlarda qatnasıp joqarı orınlardı iyelep kelmekte.

MAXMUDXOJA BEHBUDIY SHÍǴARMALARÍNDA TÁRBIYA HÁM AǴARTÍWSHÍLÍQ IDEYALARÍ

Maxmudxoja Behbudiy - ózbek milliy oyanıw dáwiriniń jarqın wákillerinen biri bolıp, xalıqtı ilim-aǵartıwshılıq jolı menen rawajlanıwǵa jeteklewdi óz ómiriniń bas maqseti dep bilgen. Onıń bay ádebiy hám publicistikalıq miyrası, ásirese, tárbiya hám aǵartıwshılıq ideyalarına baǵıshlanǵan shıǵarmaları búgingi kúnde de úlken áhmiyetke iye. Behbudiy pikirinshe, hár qanday jámiyettiń rawajlanıwı bárinen burın onıń ruwxıy baylıǵı hám jas áwladtıń puqta tárbiyası menen tıǵız baylanıslı. Sonnan kelip shıqqan halda, ol óz shıǵarmalarında xalıqtı oyatıw, jawızlıqtan qutqarıw, ilimge, aǵartıwshılıqqa shaqırıwdı tiykarǵı wazıypa sıpatında alǵa qoyǵan. Búgingi maqalada Mahmudxoja Behbudiydiń tárbiya hám aǵartıwshılıqqa baylanıslı ideyaları tallanadı. Atap aytqanda, onıń dramalıq, publicistikalıq hám saxnalıq shıǵarmalarındaǵı jámietlik-ruwxıy kózqarasları, bul ideyalardıń óz dáwirindegi hám házirgi zamandaǵı áhmieti, sonday-aq, onıń aǵartıwshılıq jumısınıń jámietlik turmıstaǵı ornı keńnen sáwlelendiriledi.                                                              Behbudiydiń pikirinshe, hár qanday xalıqtıń erteńgi kúni olardıń perzentlerine berilip atırgan tárbiyaga baylanıslı. Ol óz shıǵarmalarında bul máseleni tereń tallaǵan. Máselen, 1911-jılı jazılǵan "Padarkush" dramasında tárbiyanıń joqlıǵı, ádepsiz ortalıqta ósken balanıń qanday apachılıqqa alıp keletuǵını ayqın kórsetiledi. Shıǵarmada bas qaharman Sálim, jat ideyalarǵa erip, óz ákesin óltiredi. Bul tragediya arqalı Behbudiy jas áwladtı nadurıs ortalıqtan saqlaw zárúrligin, olardı durıs jolǵa baǵdarlaw juwapkershiligi birinshi gezekte ata-analarǵa hám jámiyetke júklengenin kórsetedi. Sonday-aq, Behbudiy óz maqalalarında tálim-tárbiya procesin jańalaw zárúrligin turaqlı atap ótken. Onıń jazıwınsha, eski usılda oqıtılatuǵın mekteplerde tek ǵana Quran úyretiledi, biraq balalar ómirge tayarlanbaydı. Sol sebepli, ol jańa usıldaǵı mektepler, yaǵnıy "usuli jadid" tiykarındaǵı mekteplerdi engiziwdi úgit-násiyatladı. Ol tábiyiy pánler, geografiya, tariyx, medicina hám shet tillerin bilimlendiriw procesine kirgiziw tárepdarı bolgan. Behbudiy, sonday-aq, oqıtıwshılardıń jeke tárbiyası, dúnyaqarası hám kásiplik sheberligine ayrıqsha itibar bergen. Onıń pikirinshe, "Hár bir ustaz eń dáslep ózi úlgili insan bolıwı kerek, sebebi bala ustazına eredi." Bul pikir búgingi zamanagóy bilimlendiriw sisteması ushın da oǵada áhmietli baǵdar bolıp qalmaqta.

Aǵartıwshılıq Behbudiydiń pútkil dóretiwshiligin qamtıp alǵan jetekshi ideya bolıp tabıladı. Ol xalıqtı jawızlıq, úrp-ádet, sawacızlıqtan qutqarıw ushın ilim-aǵartıwshılıqtı úgit-násiyatlawǵa ayrıqsha itibar qaratqan. Onıń "Ayna" atlı jurnalda basıp shıǵarǵan maqalaları áne usı maqsetke xızmet etken. Bul maqalalarda ol zamanagóy ilim jetiskenliklerin xalıq tilinde ápiwayı hám túsinikli etip jetkeriwge umtılǵan. Ásirese, hayal-qızlar bilimlendiriwi haqqında jazǵan maqalaları jámietlik sanada jańa kózqaraslardıń qáliplesiwine sebep bolǵan.Máselen, ol "Hayallar da oqıwı kerek" degen pikirdi alǵa qoyadı hám bul arqalı gender teńligi, hayaldıń jámiettegi ornı haqqındaǵı aldıńǵı ideyaların úgit-násiyatlaǵan. Behbudiy hayallar tek úy-ruwzıgershilik jumısları menen emes, al balalardı tárbiyalaw, jámiette belsene qatnasıw arqalı rawajlanıwǵa úles qosıwı zárúrligin atap ótken.Sonday-aq, onıń "Rus mektepleri haqqında" maqalasında ózbek ata-anaların balaların zamanagóy rus mekteplerine jiberiwge shaqıradı. Bul arqalı ol jámietti keńnen pikirlewge, dúnyaqarastı ózgertiwge iytermeleydi. Bul ideyalar arqalı Behbudiy xalıqtı zaman menen teń bolıwǵa, dúnyaqarası keń, bilimli insanlarǵa aylanıwǵa shaqıradı.Bunnan tısqarı, ol ilimniń kúshin sonday sózler menen kórsetken: "Ilim - millettiń ómiri, nadanlıq bolsa apachılıq jolı." Usı ideya onıń barlıq shıǵarmalarınıń ideyalıq negizin quraydı.

Behbudiy óz shıǵarmalarında kórkem obrazlar arqalı áhmiyetli sociallıq ideyalardı bildiriwge úlken itibar qaratqan. Ásirese, "Padarkush" dramasında qarama-qarsı obrazlar arqalı tárbiyalı hám tárbiyasız jaslardıń táǵdirin salıstırǵan. Sálim - nadan, nápsiqaw, jat ideyalar tásirinde óz ákesin óltiretuǵın obraz bolsa, Abdulla bilimli, ata-anaǵa húrmetli, iymanlı jas sıpatında súwretlengen. Bul arqalı avtor oqıwshını durıs jolǵa baǵdarlaw, ruwxıy tárbiyanıń qanshelli áhmietli ekenligin kórsetip beredi. Sonday-aq, Behbudiy "Sayaxachı Hindstanda" sıyaqlı awdarma shıǵarmaları arqalı da oqıwshını basqa xalıqlardıń ruwxıy turmısı, ilimge bolǵan múnásibeti menen tanıstıradı. Bul shıǵarmada hind jámiyetindegi reformalar, bilimlendiriw sistemasındaǵı jańalıqlar hám milliy oyanıw ideyaları sáwlelendiriledi. Behbudiy bul arqalı ózbek xalqı da óziniń tariyxıy imkaniyatların ańlap, rawajlanıwǵa umtılıwı kerekligin uqtiradı.Onıń oqıwshılarǵa usınǵan kórkem obrazları, sociallıq mashqalalarǵa baǵdarlanǵan syujetleri, dramalıq waqıyaları arqalı bárqulla tárbiya hám aǵartıwshılıqtıń ústinligin alǵa qoyadı.

Juwmaqlap aytqanda, Maxmudxoja Behbudiy óz shıǵarmalarında jámiyetti oyatıw, jas áwladtı ilimli, ruwxiy bárkamal insan etip tárbiyalaw sıyaqlı ideyalarga ayrıqsha itibar bergen. Ol tek jazıwshı hám dramaturg emes, al muǵallim, úgit-násiyatlawshı, reformator sıpatında da xalıq sanasın sáwlelendirgen. Tárbiya hám aǵartıwshılıq - onıń pútkil dóretiwshiliginiń oraylıq ideyası.Sol sebepli, házirgi kúnde de Behbudiydiń shıǵarmaları jaslarǵa milliy ózlikti ańlatıw, zamanagóy pikirlewge iytermelew hám erkin turmısqa tayarlawda áhmietli qural bolıp xızmet etedi. Onıń "Ilimsiz millet hesh qashan rawajlana almaydı" degen sózleri búgingi zamanagóy jámietimiz ushın da áhmietli hám óz kúshin joǵaltpaǵan haqıyqat bolıp esaplanadı.

Bilim jurtı oqıtıwshısı M.Narmanov