
Ilm – insonning eng muhim manbai va yuksalish omillaridan biri hisoblanadi. Islom dini va insoniyat tarixida ilmga katta ahamiyat berilgan. Quron va hadislarda ilmni oʻrganish va tarqatish haqida koʻplab takidlar mavjud. Biroq, ilmsizlik jamiyat va insonning shaxsiy rivojlanishiga katta zarar keltiradi. Shuning uchun ilmsizlikdan saqlanish har bir musulmon va jamiyatning asosiy maqsadlaridan biri boʻlishi kerak.
Ilmning ahamiyati
Ilm nafaqat insonning bilim darajasini oshiradi, balki hayotning har bir sohasida toʻǵri qarorlar qabul qilishga yordam beradi. Ilm insonga yaxshilik va yomonlikni ajratishda, haqiqiy manoda hayot yoʻlini topishda yoʻl koʻrsatadi. Payǵambarimiz Muhammad (s.a.v.) ilmga ega boʻlishni juda yuqori baholaganlar. U zotning: "Ilm olish har bir musulmon erkak va ayolga farzdir" degan hadislari ilmning zarurligini ochib beradi.
Quroni karimda ham ilmning oʻrni va qadr-qimmati haqida oyatlar bor. Misol uchun, Alloh taolo "Zumar" surasida: "Ahli ilm bilan ilmsizlar teng boʻlmas" (Zumar, 9-oyat), deb takidlagan. Bu oyat ilmning yuqori martabasi va uning muhimligini aniq koʻrsatadi.
Ilmsizlikning zararlari
Ilmsizlik insonni zalolatga yoʻllaydi. Ilmsiz odam dunyodagi voqealarni toʻǵri tushunib etishi qiyin, chunki ilm insonga bu dunyodagi voqea-hodisalarni aniq idrok etish imkonini beradi. Ilmsizlikdan kelib chiqadigan asosiy zararlar quyidagicha:
- Jamiyatning rivojlanishiga toʻsqinlik: Ilmsizlik insonlarni va jamiyatlarni manaviy, ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishdan ortda qoldiradi. Agar jamiyat ilmga suyanmasa, uning ahli notoʻǵri etiqodlar va fitnalarga uchrashi mumkin.
- Notoǵri qarashlar va bidatlar tarqalishi: Ilmsizlik koʻpincha odamlar orasida bidat va notoʻǵri etiqodlarning tarqalishiga sabab boʻladi. Din haqida etarli bilimga ega boʻlmaganlar turli xato fikrlar va bidatlarga ishonib qolishlari mumkin.
- Hayotdagi adashishlar: Ilmsiz odam yolǵon va fitnaga osongina aldanishi mumkin. Bunda u haqiqiy ilmga ega boʻlmagani sababli, toʻǵri yoʻlni topishda qiynaladi. Ilm insonga adolatli va marifatli boʻlishda yordam beradi, ilmsizlik esa uning aqlini zulmatda qoldiradi.
Ilmsizlikdan saqlanish uchun quyidagi choralarni koʻrish mumkin:
- Kitob oʻqish va talim olish: Insonning eng yaxshi doʻsti — kitob. Kitoblar orqali inson turli fanlar va sohalardagi bilimlarni oʻzlashtiradi. Talim olish esa insonning eng katta vazifasi.
- Ilmli insonlar bilan muloqotda boʻlish: Ilmga ega insonlar bilan suhbatlashish, ulardan maslahat olish, ilm va hikmatni oʻzlashtirish insonga oʻz aqlini kengaytirishda yordam beradi.
Xulosa
Ilmsizlikdan saqlanish har bir musulmonning burchi. Ilm insonni yuksaltiradi, uning yuragini ochadi va hayotda toʻǵri yoʻlni topishga yordam beradi. Ilmsizlik esa aql va yurakni zulmatda qoldirib, insonni zalolatga etaklaydi.
Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy oʻrta maxsus islom bilim yurti oʻqituvchisi T.Nizamatdinov