
Jihad sózine musılman bolmaǵan jámiyetlerde túsinbewshilikten yamasa anıq bilip turıp jalǵannan nadurıs máni berilip atır. Ol sózdiń negizinde «kúsh sarıplaw, qattı tırısıw» degen feyil mánisi bar. Solay eken, jihad sózi keń mánini óz ishine alǵanı ushın, oǵan tek «urıs» yamasa «qarsı shıǵıw» mánilerine beriw durıs emes.
Jihad sózi sháriyatımızda «Allah taala qálegen nárseni orınlawda bar kúshin sarıplaw» degen mánini bildiredi. Usı mánisten kelip shıǵıp aytatuǵın bolsaq, «mujahid» dep – «Allah taalanıń húkimlerin ámelge asırıwda bar imkániyatlarınan paydalanıp, kúshin sarıplaytuǵın insan»ǵa aytıladı. Jihadtıń túrlerine toqtalıp ótetuǵın bolsaq, qol jihadı dep – nızamlar buzılıp atırǵan waqıtta olardı toqtatıwǵa qaratılǵan háreket. Qálb jihadı – óz nápsi menen gúresiw. Til jihadi – buyrılǵan islerdi orınlawǵa hám qaytarılǵan islerden qaytıwǵa shaqırıw. Sóz yamasa qálem jihadi – diniy maǵlıwmatlardı durıs tarqatıw hám máriypat úlesiw. Usı mánilerdi ulıwmalastırıp aytatuǵın bolsaq, jihad dep – musılman insan buyrılǵan islerdi orınlawı kerek bolǵan, wádelerge opa qılıw, ózi jasap turǵan mámlekettiń nızamlarına boysınǵan halda orınlawı lazım bolǵan jeke isi hám diniy májbúriyatı esaplanadı.
Musılman insanǵa qarsı tuwrıdan-tuwrı, áshkara hújim qılınıp atırǵan waqıtta ózin, shańaraq aǵzaların qorǵaw maqsetinde zalımǵa qarsılıq kórsetiwi parız ámel esaplanadı. Bunıń ushın bolsa, arnawlı jihad operaciyasın járiyalaw hám pútkil musılmanlarǵa jihad qılıw parız boldı dep daǵaza qılıw shárt emes, bálkim óziniń jeke ómirin, shańaraq aǵzalarınıń amanlıǵın saqlaw ushın zalım insanǵa qarsı gúresiwi Allah taalanıń qálegen isin orınlaw boladı.
Payǵambar alayhissalamnıń ómirine názer taslaytuǵın bolsaq, ol insan bir topar yamasa qáwimge qarsı urıs qılmadı. Oǵan Mákka qalasında zulım qılǵan waqtında da, hesh qashan sahabalarına Mákka mushriklerine qarsı urıs qılıwǵa buyrıq bermedi. Itibar berip qaraytuǵın bolsaq, Payǵambar alayhissalamnıń átirapında onıń tárepin alatuǵın, qalanı ekige bólip, shegara qılıp alatuǵın, urısıwǵa jeterli adamları bar edi. Soǵan qaramastan, Payǵambar alayhissalam haq bolıp turıp, bas kótermey, bunday mámleketti taslap ketiwdi abzal dep bildi.
Bir qansha musılmanlardan jıynalǵan atınıń yamasa násliniń anıǵı bolmaǵan ózin musılmanlar dep ataytuǵın toparlar Evropa hám AQShqa uqsas bir qansha ellerde yamasa Arqa Kavkazda terroristik háreketlerdı ámelge asırdı, jáne bul qılǵan isin jihad dep atamaqshı boldı. Olardıń bul qılǵan isleri negizinde jihad emes bálkim sháriyat qaytarǵan ámel esaplanadı. Bul toparlar xawarij aǵımına uqsas isti qılǵan boladı. Ózbasımshalıq penen bunday kóriniste jihad qılıw – musılmanlardı apatqa jetelewshi kóterilis háreketin islew boladı.
Áne sonıń ushın da, sháriyatqa qayshı keletuǵın ayrım toparlardıń qılıp atırǵan jihad háreketleri Payǵambar alayhissalam orınlaǵan islerge hám sháriyat táliymatlarına sáykes emes nadurıs háreket esaplanadı. Bul olardıń ózleri bilmey, durıs túsinbesten qılıp atırǵan nadurıs isleri esaplanadı.
Sonıń ushın hár bir musılman insan diniy termenlerdi durıs túsinip, onıń negizi mánilerin ańlap jetip, sháriyat buyrıqların orınlawǵa tırıssa bul haqıyqıy hám shın mánidegi jihad túsinigin orınlaw boladı. Allah taala bunday islerden hám nadurıs túsiniklerden bárshelerimizdi Ózi amanda saqlasın!
Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy
orta arnawlı islam bilim jurtı
direktorı J.Abdirazakov