Házirgi kúnde muqaddes dinimiz tiregi esaplanǵan, iyman-itiqad máselelerin ózinde jámlegen aqida iliminde tilge alınatuǵın ayrım názik máselelerdi xalıqtıń arasına alıp shıǵıp, adamlar arasında túsinbewshilik keltirip shıǵarıwǵa urınıp atırǵan kimseler barshılıq. Olardı bazılar tanısa bazılar tanıy bermeydi. Olardıń bul qılmısınıń artında álbette xalıq arasında alawızlıq keltirip shıǵarıw arqalı ayrım jaman niyetlerin ámelge asırıw jatırıptı desek asıra aytqan bolmaymız. Sonday xalq arasına iritki salıp, xalıqtıń arasında túsinbewshilik payda qılıwǵa urınıp atırǵanlardıń biri Sadıq Samarqandiy esaplanadı. Onıń videoları tikkeley xalıqtı joldan azǵırıwǵa, itiqadda adasıwǵa baǵdarlanǵan. Bul adamnıń «Allah aspanda» ekenin dálillewge keltirgen ayrım pikirleriniń júdá sayız ekenin bir kórip shıǵamız.
«Sizler aldın Allahtı maxluqatlarǵa uqsatıp, keyin onı mákanda emes deysizler» degen ayıplawdı oǵada kóp esitetuǵın edim. Biraq bul ayıplawdıń maǵanasın da, deregin de taba almaytuǵın edim. Búgin sonı taptım. Sadıq Samarqandiydiń aqidaǵa tiyisli video sáwbetin kórip tómendegi pikirlerdi bildiriwge sheshim qıldım:
1). Sáwbette Sadıq Samarqandiy «fis-sámáá», yaǵnıy «aspanda» sózin «joqarıda» degen mánini bildiredi, dedi.
«Joqarıda» sózi, altı tárep (aldı, art, shep, oń, joqarı, tómen)tiń biri bolıp, onıń kerisi «tómen» boladı. Bunda, yaǵnıy «Allah joqarıda» dep aytıwda, «Allah ushın tárep bar» dew bolıp qaladı. Yaǵnıy, eger Allah joqarıda bolsa, biz Allahtıń tómeninde bolamız, degen buzıq aqidaǵa barıw múmkin. Sonıń ushın ulamalar eki túrli jol tutqan:
Birinshisi, Allah tómengi tárepsiz joqarıda, yaǵnıy maxluqatlar Allahtıń tómeninde emes, tek Allah maxluqatlardan ajıraǵan Joqarı zat, degen sózlerdi aytqan.
Ekinshisi, Allahqa «joqarıda» demey tuwrıdan tuwrı Allah Joqarı zat dep Onı qaysı bir tárepte dep aytpaǵan. Sadıq Samarqandiydiń video sáwbetindegi «Allah joqarıda» degende «biz Allahtıń tómenindemiz» degen máni túsinilse, bul adasıw boladı. «Joqarıda» sózin «ullı» dep túsinse, túsindirme bermegeninshe basqalardı adastırıp qoyıw itimalı bar. Eń durısı áhli sunnanıń Allah tárepsiz, maxluqatlardan joqarı Zat degen aqidası. Jáne, videoda keltirilgen sáwbette Imam Juwayniy rahimahullahtıń sózinde Allahtı qanday da bir nársege uqsatıw haqkında gáp joq edi.
Usı jerde Sadıq Samarqandiy bilip yamasa bilmey, ashariylerge dóhmet qılıp atır hám usı dóhmeti menen áhli sunna aqidasın buzıq dep atır.
2). Videoda «biz Allah taala haqqında Ózi qanday xabar bergen bolsa hám Rasulullah sallallahu alayhi wa sallam qanday xabar bergen bolsa sonday iyman keltiremiz» jep turıp oǵan «Allah aspanda degeni Allah joqarıda degeni, bul fitrat» degen dálildi keltirip atır.
Áhli sunna wál jámáá aqidanı isbat qılıwda mutáwátir xabarlardı ǵana qabıl qıladı, ilham hám fitrattan hújjet retinde paydalanbaydı. Sebebi onıń waswasa bolıw itimalı bar.
Al, videoda fitrat hám ilham menen, ayırım jaǵdaylarda bolsa ádet penen Allahtıń joqarıda ekeni dálillenejaq.
3). Videoda Samarqandiy «fis sámá» degeni tek «joqarıda» degeni ekenin aytıp atır, bunı «hesh kim Allah degende oń tárep yamasa shep tárepti kórsetpeydi», dep jáne aqidanı dálillew ushın aqıldı isletip atır. Hátteki yahudiy hám nasraniylerdiń pikirleri menen qollap jibereyin dep atır.
Biraq aspan keńisliginde «joqarı» yamasa «tómen» degen túsinik joq, bas tárep, ayaq tárep, aldınǵı tárep, artqı tárep, oń tárep, shep tárep bar ekenin itibarǵa alıp atırǵan joq. Sonda Allah qaysı tárepte? Qaysı tárep joqarı? Bas táreppe, ayaq táreppe? Oń táreppe, shep táreppe?
Videoda «Allah maxluqatlardan ullı» degen salamat aqida turǵan bir gezde, «ullı» sóziniń ornına «joqarı» sózin isletiw ushın fitrat, ilham xám aqıldan nadurıs paydalanıp, Allahqa tárepti berip atır.
Biraq videoda naqldan «fis-sámá» joqarı tárep ekeni haqqında mıńnan kóp dálil bar ekenin dawa qılınsa da, birde bir dálil keltirip atırǵan joq.
Juwmaqlap aytqanday muqaddes dinimiz saplıǵın asırap-abaylawǵa mámleketimiz tárepinen júdá xayırlı isler ámelge asırılıp atırǵanda xalqımızdıń bunday kimselerdiń jumsaq sóylep, jaqsı sózlerdi aytıp atırǵanına aldanıwımız ayanıshlı jaǵday. Bunday ayanıshlı jaǵdaydan shıǵıwımız ushın, álbette ata-babalarımız ásirler dawamında ámel etip kelgen áhlis sunna wál jámáá, maturidiy jónelisin jaqsılap úyreniwimiz, ata-babalarımız mánáwiy hám mádeniy miyrasların asırap-abaylawımız, olardıń mádeniy miyrasların pútkil musılman úmmetine jetkeriwimiz lazım boladı.Qaraqalpaqstan musılmanları qazıyatı qazısı Bahramaddin Razov.