Perzent baslı tárbiyanı eń aldı menen shańaraqtan aladı. Jaqsı tilek penen niyettiń orınlanıwına sharayat jaratatuǵın – ata- ana. Eldiń keleshegi ádep-ikramlı jas áwladtıń qolında. Álbette, ata-ana balasın jaman bolsın dep emes, jámiyetke paydalı «adam» bolsın dep tárbiyalaydı. Biraq, bazı bir ata-analar jumıstıń kópligi menen waqıttıń joqlıǵın sıltawlap 30 minut balanıń tárbiya isi menen aylanısıwǵa erinedi. Usınday halatlarda úlken qáte-kemshilik payda boladı. Kúnine 24 saat balanıń janında otırıw shárt emes, onı jaqsı kóretuǵın, bahalaytuǵın, húrmetleytuǵın, pikirlesetuǵın, ol ushın ómirdegi eń zárúr adamlardıń biri bolıwıńız lazım.
Jańa ashılǵan gúldiń kúnniń kózin kóriwge umtılatuǵını sıyaqlı, bala da ózin súyetuǵın, zárúr dep bahalaytuǵın adamǵa umtıladı. Yadta saqlań, úyde dostı joq balanıń dúzde janashırı boladı. Al, ol janı ashıytuǵınnıń kim ekeni, balanıń keleshegine, tárbiyasına qalay tásir etetuǵını belgisiz…
Ata-analar óziniń aldına maqset qoyıp, onıń júzege shıǵıwına itibar beretuǵın bolsa, áwladınıń tárbiyalı ádep-ikramlı, bilimli bolıp ósiwine jol ashadı.
Balanıń rawajlanıwındaǵı eń mazalı payıtı – onıń ómiriniń áwelgi on jıllıǵı. Pedagog, psixologlardıń aytıwınsha, balanıń intellektuallıq qábiletiniń seksen procenti áwelgi jeti-segiz jılda ashılıp, jetilisedi eken.
Sonday-aq, insanıylıq tulǵasınıń jan-jaqlama hám úylesimli qáliplesiwi de usı dáwirde boladı. Qandayda bir jemistiń piskenligi, pishininiń qanday bolatuǵının onıń birinshi payıtında-aq bayqawǵa boladı. Bala da sol sıyaqlı. Bul jasta ol óziniń talabı menen sezimlerin jılaw menen kúliw arqalı ǵana bildiredi.
Balanı tárbiyalaw maqsetinde onı hesh qashan ózge birew menen salıstırmań. Yaki bolmasa «biz waqtında usılay qılǵanbız» degen sın «minnet» sózlerdi paydalanbań. Bul oy órisi endi ǵana rawajlanıp kiyatırǵan balanıń aldına qoyǵan maqsetlerine jetiwine tosıq boladı. Hátteki, «bul meniń qolımnan kelmeydi» degen oy payda bolıp oylaǵan isin sol qálpinde taslap qoyıwǵa alıp keledi.
Shańaraqta bir tárbiyalawshı qatal bolǵan jaǵdayda, álbette, ekinshi birew jumsaqlıq kórsetiwi kerek. Bul balanıń psixologiyalıq rawajlanıwına, tikkeley tásir etedi. Ata-ananıń sózi qatal esitiliwi múmkin, biraq dawısın qattı kóterip sóyleytuǵın turpayı bolmawı kerek. Eger siz balańızǵa degen jıllı ıqlasıńızdı mudamı bildirip, tek kerek waqtında ǵana tárbiyaǵa shaqırıw maqsetinde urısatuǵın bolsańız, onda bul siziń tárbiyańız barısında, álbette, jemisin beredi.
Balańız ushın kerek waqıtta zárúr aqıllasatuǵın, onıń qádemlerin ayıplamaytuǵın eń jaqın dostına aylanıń.
Balaǵa ómirdegi óz poziciyalarına turaqlı, bekkem bolıwdı úyretiń. Bunday qásiyetti boyına sińdirgen bala ekileniw menen jalǵan sóylewden de awlaq bolıp jetilisedi.
Bala menen dos sıyaqlı sırlasa biliń. Áńgimelesiw barısında hár dayım onıń kózine qarap, itibar berip tıńlań. Sebebi, bala sol waqıtta ǵana onıń ishki jan dúnyasındaǵı alańlatqan máselelerge siziń ápiwayı qaramaytuǵınıńızǵa isenimi artadı.
Balaǵa onıń búginge deyin qılǵan qáte-kemshiliklerin qayta-qayta aytıw arqalı betine baspań. Ótken isti ótmishte qaldırıwdı úyreniń.
Balanıń boyında eń tiykarǵı úsh qásiyetti, sheshim qabıl etiw, húrmet hám juwapkershilikti qáliplestiriwge juwapker ekenińizdi esten shıǵarmań. Mudamı eńsesin tik uslaytuǵın, qorshaǵan ortalıqqa húrmet penen qaraytuǵın, óz qádemleri ushın juwap bere alatuǵın adamlardıń kóp jaǵdaylarda tabısqa jetetuǵının umıtpań.
Muhammad ibn Ahmad al Beruniy
orta arnawlı islam bilim jurtı
oqıtıwshısı Bahadır Abdiramanov