
Ulamalar nájat tawıwshi jѳnelis bul «Áhli súnná wál jámáá» ekenine bir dawıstan kelisim bergen. Al, «Áhli súnná wál jámáá»lar ѳzi kimler? «Áhli súnná» degeni bul Muhammad alayhis salam súnnetine eriwshiler. «Wál-Jámáá» sѳzi bolsa musılmanlardıń kѳpshiligi artınan júriwshilerdi ańlatadı. Demek, «Áhli súnná wál jámáá» degeni - súnnetke hám jámáátke eriwshiler degeni.
Bul jѳnelisti qısqasha qılıp, «Súnniylik jѳnelisi» dep te ataladı. Házirgi kúnde musılmanlardiń kѳpshiligi, yaǵnıy 92,5 % usı súnniylik jѳnelisine isenedi. Súnniylik jѳnelisi ѳz ishine Aqidada Moturidiya hám Ashariya. Al, fiqhda bolsa 4 mazhab: Hanafiy, Molikiy, Shofeiy hám de Hanbaliy mazhabların ѳz ishine aladi.
Súnniylik jѳnelisiniń aqiydasına kiriwshi Moturidiya hám de Ashariya haqqında aytatuǵın bolsaq. Bul eki isenim jѳnelisi, bir-birinen onsha parıq qılmaǵan halda, tek bir birin toltırıp keledi.
Moturidiya jѳnelisiń tiykarshısı bul Ábiw Mansur Moturidiy bolıp. Bul jѳnelistiń tiykarǵı qaǵıydaların dúzip, tártipke salǵan emes. Moturidiyge shekem «Áhli súnná wál-jámáá» aqiydası belgili bir dárejede júzege kelgen edi. Ábiw Mansur Moturidiy 642-729 melodiy jıllar arasında jasap ѳtken. Ábiw Mansur Moturidiy sol dáwirdegi aqiyda da adasıp júrgen aǵımlardıń zıyanlı tásiriniń aldın alıw, olardıń qáte aqiydalarına qarsı juwap beriw arqalı, haqıyqıy ıxlaslı bolǵan musılmanlardı, aqiyda tarawında tiykar bolıwshı qollanbalar menen támiynlewdi niyet etken edi.
Ashariylik táliymatınıń tiykarshısı Ábul-Hasan Áliy ibn Ismayıl Ashariy 873-melodiy jılda Basra qalasında dúnyaǵa kelgen, hám de 935-jılı Baǵdadda dúnyadan ѳtken. Ábul-Hasan Ashariy motazila hám sol sıyaqlı aǵımlardıń pikirlerine, hár jerde qarsı shıǵadı hám olarǵa múnásip juwap qaytaradı. Alımlar arasında «Áhli súnná imamı», «Áhli súnná qáwenderi» degen ataqqa iye boladı.Nѳkis «Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy» orta arnawlı islam bilim jurtı oqıtıwshısı, Muxammatdinov Aǵzammatdin.