
Insaniyat hám pútkil álemlerge Rasulullah sallallahu alayhi wa sallamdı miyirmanshılıq etip jibergen Allah taalaǵa hamdu sáneler bolsın!
Ádep-ikramı, keńpeyilligi hám mehir-múriwbeti menen óz úmmetlerine órnek bolǵan Payǵambarımız Muhammad sallallahu alayhi wa sallamǵa salawat hám sálemler bolsın!
Islam dininiń Quranı káriymnen keyingi ekinshi deregi bolǵan Payǵambarımız sallallahu alayhi wa sallamnıń hádislerin úyreniw, olardı jámlew, túsindiriw hám keleshek áwladlarǵa jetkiziwde muhaddis ulamalarımızdıń xızmeti teńsiz. Áne sonday ullı alımlardan biri – Imam Termiziy rahmatullahi alayh esaplanadı.
Imam Termiziydiń jazǵan shıǵarmaları júdá kóp. Biraq, olardıń ishinde «al-Jame as-sahih» kitabınıń áhmiyeti júdá úlken. Bul kitap «Sahihi Termiziy», «al-Jame-ul kábir», «al-Jame yaki Jamiut Termiziy» hám «Sunanı Termiziy» atları menen belgili bolıp, hádis ilimi boyınsha jazılǵan «Altı sahih» kitaptıń tórtinshisi esaplanadı. Ondaǵı hádislerdi toplaw ushın Imam Termiziy Xurasan, Irak, Sham úlkelerinde, Mákká hám Madina qalalarında ilimiy saparda bolǵan.
«Sunanı Termiziy»degi hádisler sanı 3956 bolıp, muhaddis olardı 51 temaǵa ajıratqan. Olardıń ishindegi baplar sanı 2231 quraydı. Muhaddistiń ózi ajıratıp shıqqan baplar tómendegiler: páklik, namaz, zákat, oraza, haj, janaza, neke, emiziw, talaq, lian, sawdalar, Rasulullahtıń húkimleri, tólemler, haddlar, ań, qurbanlıqlar, názr, ant, siyrat hám taǵı basqa. Imam Termiziydiń bul kitabı fiqhiy temalardan tısqarı siyrat, qiráát, Quran táfsiri hám onıń pazıyletlerine baylanıslı maǵlıwmatlardı da óz ishine alǵan.
Imam Termiziy «Sunanı Termiziy»de tek sahih hádislerdi keltiriwdi ózine shárt qılıp qoymaǵan. Sonıń ushın onda sahih, hasan hádisler menen bir qatarda zaif hám illetli hádislerdi de zikir etip, olardıń zaiflik sebeplerin bayan etken.
Shayxul Islam Ábiw Ismayıl al-Ansariy «Sunanı Termiziy» kitabı haqqında: «Maǵan onıń (Termiziydiń) kitabı Imam Buxariy hám Muslimniń kitaplarınan kóre paydalıraq. Sebebi, Buxariy hám Muslimniń kitaplarınan tek tereń ilimli qánige alımlar ǵana paydalana aladı. Al, «Sunanı Termiziy»den hár qanday insan paydalanıwı múmkin», degen.
Imam Termiziydiń ózi kitabı «Sunanı Termiziy» haqqında bılay deydi: «Bul kitaptı jazıp bolǵanımnan keyin, onı hijaz, Irak hám Xurasan ulamalarına usındım. Olar razılıq bildirip, qabıl etti. Kimniń úyinde bul kitaptan bolsa, sol úyde tap Payǵambar sallallahu alayhi wa sallam sóylep atırǵanday boladı…»
Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy orta arnawlı islam bilim jurtı oqıtıwshısı Nizamatdinov Tólegen