
Islam ilim, máripat hám insannıń máplerin qorǵawshı din ekenin bárshe jaqsı ańlawı lazım. Sebebi, Kuranı káriym hám hádisi sháriyf Islamnıń tiykarǵı derekleri bolıwı menen birge, musılmanlar turmısın shólkemlestiriw ushın áhmiyetli qollanba bolıp ta esaplanadı. Mine, usı jaǵınan, musılmanlardıń máplerinen kelip shıǵıp, insan kamalı hám jámiyet párawanlıǵı, sociallıq turaqlılıq hám rawajlanıwdı gózlep Quran hám súnnetke tiykarlanǵan halda húkim shıǵarıw ayrıqsha bilim hám tájriybeni talap etedi.
Isenimli dereklerimizde, sháriyatqa muwapıq dep tán alınatuǵın dárejedegi húkimdi shıǵarıw hám de pátua beriw huqıqına iye bolıw, insanǵa birinshiden arab tili, Quran hám hádis ilimleri, usulul fiqh hám islam tariyxı sıyaqlı bir qansha ilimlerdi júdá tereń hám jetik iyelew wazıypa etip koyıladı.
Allah taala Áli Imron súresiniń 7-ayatında: «Ol sizlerge Kitaptı (Qurandı) názil etti. Onda Kitaptıń «anası» esaplanǵan aydın ayatlar da bar hám mutashabih (mánisin Ózinen basqa bilmeytuǵın) ayatlar da bar. Kewillerinde (hidayattan) awıw bar kimseler (adamlardı) alawızlıqqa salıw maqsetinde hám óziniń talqılawına qarap máni beriw maqsetinde onıń (Qurannıń) mutashabih bolǵanına (ayatlarına) eredi. Onıń (negizgi) mánisin Allahtan basqası bilmeydi. Ilimde bekkem bolǵanlar: «Oǵan iyman keltirdik, hámmesi Rábbimiz aldınan», — deydi. (Bunnan) tek aqıl iyeleri ǵana esletpe aladı», - deydi.
Imam Termiziy rahmatullahi alayh ráwiyat qılǵan hádiste Payǵambarımız sallallahu alayhi wa sallam: «Kim Kuran (ayatları) haqqında óz pikiri menen sóylese (táfsir qılsa), tuwrı aytqan bolsa da, qáte qılıptı», — degen. Yaǵnıy, kim tán alınǵan ustazdan ilim almay, ózinshe Qurandı táfsir qılıwǵa kirisip, tuwrı táfsir qılǵan jaǵdayda da, bári bir qátege jol qoyǵan hám awır gúna qılǵan boladı. Al, bunnan ustaz kórmey, ilimsiz ráwishte Quranı káriymdi táfsir qılıw hám sonıń menen birge ilimsiz ráwishte pátwa beriw júdá qáwipli ekeni belgili boladı. Al, «Isro» súresiniń 36-ayatında Allah taala: «(Háy insan!) Óziń (anıq) bilmegen nárseńe erme! Álbette, qulaq, kóz hám kewil — áne solardıń hámmesinen (hár bir insan) soraladı (juwapker)», — degen. Bul ayat haqqında Qatada rahimahullah: «Kórmegen nárseńdi «kórdim», esitpegen nárseńdi “esittim”, bilmegen nárseńdi “bilemen” deme! Sebebi, Allax taala bulardıń hámmesi haqqın da sennen kıyamet kúni soraydı», - degen.
Abdullah ibn Umar razıyallahu anhu aytadı: “Ilim úsh túrli boladı: sóylewshi kitap, bekkem uslanatuǵın súnnet ámel hám bilmeymen dep aytıw”, degen.
Demek, bul hádisten kórsek boladı alım adamnan bilmeytuǵın nársesi soralsa, bilmeymen dep aytıwı, yamasa Allah taala biliwshirek dep aytıwı lazım. Soraǵan nársesine bilmeymen dep juwap beriwi, onıӊ dárejesiniӊ túsiwine sebep bolmaydı. Sebebi, sawlatlı alımnıӊ ayrım máselelerge bilmeymen dep juwap beriwi, onıӊ dárejesiniӊ kóteriliwine sebep boladı.
Házirgi kúnde islam dinin nıqap qılıp alǵan ayrım aǵımlar tereӊ bilimge iye bolmasa da, óziniӊ aqılınan kelip shıǵıp pátwá beriwge urınbaqta. Bul bolsa óz gezeginde sol aǵımlarǵa ergen insanlardıӊ tuwrı joldan adasıwına hám aqır-aqıbet jaman jollarǵa kirip ketiwine sebep bolmaqta.
Sonıӊ ushın hár bir musılman insan ózi túsip turǵan halattan kelip shıǵıp, sol tarawdıӊ jetik qániygesinen sorasa hám ózine kerekli juwaplardı taraw qániygesinen alsa, maqsetke muwapıq is bolar edi. Eger sol taraw qániygesi sorawǵa juwaptı bilmese hesh ekilenbesten bilmeymen dep juwap berse, dana xalqımız aytqanday “Bilmegenin sorap úyrengen alım, arlanıp soramaǵan ózine zalım” degen gápke muwapıq kelgen bolar edi.
Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy orta arnawlı islam bilim jurtı oqıtıwshısı Haytmurat Erejepov