Bul kiyatqan ásir saǵan túsinbes.
Sóylespeseń kompyuter tilinde.
I.Yusupov
Házirgi kúnde biz internet tarmaǵı arqalı dúnyanıń qálegen jerindegi basqa bir insan menen biymálel sóylese alıw imkániyatına iyemiz. Bunnan tısqarı biz qálegen maǵlıwmatlardı birdemde ańsat tawıp alıwımız múmkin. Ilim izlep atırǵan, jańalıqlarǵa qızıǵıwshı jaslarımız ushın internet júdá úlken imkániyatlardı berea ladı.
Sonıń menen birgelikte internet tarmaǵı arqalı aldanıp qalıp atırǵan jaslarımız hám joq emes. Bul aldawlar tek jaslarımızdı, bálkim, miynet etpey ańsat jollar menen pul tabıwdı qálep atırǵan erkekler hám hátteki hayallardı da ózlerine tartıp atırǵanlıǵı ashınarlı halat. Álbette, hárbir insan jaqsı jasawdı arzıw qıladı. Buǵan erisiw ushın qıyınshılıqlarsız, tezde erisiw jolların izley baslaydı. Sol waqıtta miynetsiz tabılǵan dáramat hesh qashan jaqsılıq alıp kelmesligin umıtıp qoyadı. Ańsat pul tabaman dep kimlerdińdur aldawına ushıp ózindegi eń qımbatlı insanıylıq qádirin joytıp qoyıw múmkinligin bilmey qaladı. Internet arqalı insanlardı «úlken pul islep alıwıńız ushın imkániyat» dep aytıp atırǵanlardıń niyetleri ne ekenin biliw júdá múshkil. Olardıń kúlip turǵan júzleri artında qanday júz jasırınǵan ekenin bilmey turıp shaqırıqlarına ańsat razı bolıwlıq úlken qáte. Mine usınday aldawlar házirgi kúndede ushıraspaqta. Bul bolsa «adamsawdası» atı menen atalıwshı jınayattıń háwij alıwına tiykardur. Adam sawdası házirgi kúnde pútkil dúnya ushın global mashqalalardan birine aylanıp úlgerdi hám eń dáramatlı derek sıpatında belgilendi. Adam sawdası menen shuǵıllanıwshı insanlar basqalardıń qálbine jol tabaalatuǵın, aldawǵa júdá sheber adamlar. Bunday shaxslardıń duzaǵına túsip, óz Watanınan túrli jollar arqalı shıǵıp atırǵan erkekler qulǵa, hayallar bolsa jaman jolǵa kirip ketpekte. Aldanǵanlar olardıń jerkenishli jaman niyetlerin bilgeni menen endi kesh boladı. Sebebi, endi aldanǵanlar óz jurtlarına emes, olardıń shaxsın tastıyqlawshı hújjetleri aldawshılardıń qolında boladı. Sol jol menen olardıń hámme aytqanların heshqanday pulsız qılıwǵa májbúr boladı. Bul insannıń erkine hám insanıylıǵına qáwip esaplanadı. Dúnyadaǵı bárshe Konstituciyalarda eń birinshi bolıp shaxstıń erkinligi qorǵaladı. Demek adam sawdası menen shuǵıllanıp atırǵan shaxslar úlken jınayatlarǵa qol urıp jeńil pul tabıwdı qálemekte. Xalıqaralıq ekspertlerdiń bahalawınsha, dúnya boyınsha adam sawdasınan túsetuǵın jıllıq dáramat 7 mlrd. AQSH dollarınan aspaqta. Birlesken Milletler Shólkeminiń maǵlıwmatlarına qaraǵanda, dúnyada hár jılı 2 mln.700 mıńǵa jaqın shaxs, adam sawdasınıń qurbanına aylanbaqta. Hár jılı 600 mıńnan 800 mıńǵa shekem hayallar hám balalar aldaw jolı menen shet ellerge alıp ketilip satılıp jiberilmekte. Bul bolsa júdá kóp muǵdardaǵı adamlar adam sawdasınıń duzaǵına túsip qalıpatırǵanlıǵın kórsetedi. Birewdiń májbúriy miyneti esesine pul tawıp jaqsı jasawǵa háreket qılıp atırǵanlar olar tek ǵana bul dúnyadaǵı nızamlaraldında emes, bálkim, Allah taalanıń aldındada juwap beretuǵınlıǵı hádisisháriflerde aytıp ótilgen. Sebebi, adam sawdası menen shuǵıllanıp atırǵanlardıń aldawlarına isengen adamlardı qul qılıp satıp pulın jeydi yaki olardı jumsap hesh qanday haqı bermeydi. Pul tabaman dep adam sawdası menen shuǵıllanǵan adamlar bul dúnyada da, aqırette de eń awır jazalarǵa duwshar bolar eken, bárshelerimiz bunday gúnadan júdá abaylı bolıwımız lazım. Mámleketimiz tárepinen ámelge asırılıp atırılǵan sonsha háreketler hám túsindiriw jumısları alıp barılıp atırǵan bolsada adam sawdası menen shuǵıllanıw yaki olardıń duzaǵına bilmey túsip qaldım dep aytıw úlken qáte boladı.
Nókis Muhammad ibn Ahmad al-Beruniy
orta arnawlıislam bilim jurtı oqıtıwshısı Upaev Tuelbay