Ассалаўма алейкум

ѲЗБЕКСТАН МУСЫЛМАНЛАРЫ БАСҚАРМАСЫ

“МУҲАММАД ИБН АҲМАД АЛ-БЕРУНИЙ”

орта арнаўлы ислам билим журтының рәсмий веб-сайтына хош келдиңиз

Елимизде Ғәрезсизлигимиз шарапаты менен зия ҳәм мәрипат ошағы болған мешит ҳәм медреселер өз жумысын баслап, халқымыздың руўхый тәрептен болған мүтәжликлерине мүнәсиб тәризде хызмет етип киятыр. ...

ЎАТАНДЫ СҮЙИЎ - ИЙМАННАН

16
19 Октябрь 2018

Ўатан меҳри түсиниги. Ўатан меҳри ең дәслеп, инсанның өз шаңарағы, үйи, мәҳеллеси ҳәм туўылып өскен жерине болған меҳир-муҳаббаты болып есапланады. Ўатанға муҳаббат жоқары инсаный пазыйлетлерден екени көп айтылады. Бул ҳаққында: «Ўатанды сүйиў ийманнандур»делинген ҳикметти еске түсириўдиң өзи жеткиликли. Ўатанды сүйиў инсанға тән тәбийий туйғы болғаны ушын ийманның бир бөлеги деп қаралады. Ҳәр бир инсанның кеўилинде өзиниң туўылып өскен жерине муҳаббатлы болатуғыны тәбийий екенин билдиреди.

Ўатанға муҳаббат. Барлық инсаный туйғылар қәдирленеди. Мине усындай туйғылардан бири меҳир-мириўбет, сағыныш ҳәм муҳаббат болып есапланады. Олар, дәслеп, ата-ана, аға-ини, яр-дослар менен байланыслы. Басқаша айтқанда, инсанның туўылып өскен үйи, мәҳәллеси, аўылы, бир сөз бенен айтқанда, Ўатан деген түсиникте жәмленген.

«Ўатан» атамасы кең мәниде қандай да бир халықтың ўәкиллери жәмлесип жасап турған, олардың ата-бабалары әзел-әзелден жасап келген аймақты билдиреди. Тар мәниде инсан туўылып өскен үй, мәҳәлле, аўыл нәзерде тутылады. Ибн Халдун «Ўатан бул инсанның туўылып өскен жери, оның нәрестелик шағынан-ақ меҳир қойған ошағы болып есапланады», — деп тәрийплеген.

Бир инсанды өз Ўатанынан сүргин етиў, мәжбүрлеп қуўып жибериў үлкен гүна. Уллы шайыр ҳәм сәркарда Заҳириддин Муҳаммад Бабурдың өмири де Ўатан сағынышын аңлаўға айқын мысал бола алады. Өз дәўириниң қудиретли мәмлекетлериниң бири болған Ҳиндстандай мәмлекеттиң ҳүкимдары бола турып, өмир бойы Әндижанды, Ферғананы, бабаларынан мийрас қалған Самарқандты сағынып өтеди ҳәм дөретпесиниң салмақлы үлесин де усыған бағышлайды.

Ўатан инсан ушын муқаддес, ҳеш бир нәрсе менен алмастырып болмайтуғын туйғы. Ол өз өзинен сүйилиўге, қәдирлениўге ылайық.

Ўатанды қорғаўға шақырық. Ўатан — муқаддес дәргәй. Оны қорғаў, душпанлардан сақлаў, раўажландырыў жолында хызмет етиў ҳәр бир адманға ҳәм парыз, ҳәм қарыз.Ўатанды қорғаў муқаддес әмеллерден екени, оннан жүз бурыў ямаса бир себеп айтып қашып қалыў аўыр гүна. Ўатан ушын гүресиў, оның азатлығын, шегараларынқорғаў муқаддес минет болып есапланады.

Ўатанды қорғаў жолында уйқыламастан сақшылық еткен көздиң ийесин дозақ оты да күйдирмейди екен. Бул ҳаққында ибн Аббас разыяллаҳу анҳуден рәўият қылынған ҳәдийсте Пайғамбарымыз Муҳаммад саллаллаҳу алайҳи ўа саллам: еки көз ийесин дозақ күйдирмейди: Аллаҳ тааладан қорқып жылаған, Аллаҳ таала жолында сақшылық етип уйқыламаған адамды, — деген (Термизий рәўияты).

Елимиз даңқын дүняға танытқан уллы бабаларымыздан Нажматддин Кубро ҳавқыйқый Ўатанды қорғаўшысы қандай болыў керек екенлигине айқын мысал бола алады. Мыңлап шәкиртлер шығарған бул улама монголлар бастырып келгенин еситип, бириншилерден болып Ўатанды қорғаўға шығады. Монгол ҳүкимдарлары оның халық ишиндеги абыройын көрип, оған қаланы таслап өзи қәлеген жағына кетиўин усыныс етеди. Ўатанды өз жанынан үстин қойған шайх басқыншыларға қарсы саўашқа киреди ҳәм байрақты көтерип, ләшкерди алға баслап баратырған да ҳәм шаҳид болады. Ол байрақты қатты қысып услап алғаны сонша, ҳәтте байрақты қолларын кесип алып ғана ерискен. Тарийхымызда бундай мысаллар жүдә көп.

Ўатанға қыянет — ең аўыр гүна. Ўатанды қорғаў қаншелли саўап болса, оған қыянет етиў қурал менен бастырып кириў соншелли гүна, ең аўыр жазаға ылайық жынаят есапланады.

Демек, Ўатанға қыянет қылыўшылардың жазасы мәмлекет басшыларының ҳүкимине тийисли болып, қылмысларына жараса жаза бериў оларға тапсырылған.

Демек, ҳәр бир адам Ўатаны, дини, шаңарағы ҳәм халқын көз қарашығындай асырап-абайлаўы лазым екен. Керисинше, Ўатанына қыянет қылыў, ата-анасы, перзентлери ҳәм халқының қәдирине жетпеў, оларды ойламаў ямаса оларға қарсы қурал көтериў ең аўыр гүна ҳәм жынаят болып есапланады. Бул нәрсе инсаныйлық өлшемлерине де туўры келмейди. Өйткени, инсан өз Ўатанының раўажы ушын пидайылық көрсетиўи, бул жолда керек болса, жанын да бериўи лазым болады.



  • Автор: Админ
  • 19 Октябрь 2018
  • 0
  • 1404

Жеке пикир

Ҳикметлер гүлдәстеси